The Quran and Family Concept in Modern Southeast Asia: Case Study of Indonesia and Malaysia
Abstract
Dalam Islam di Asia Tenggara modern, Quran digunakan untuk konseptualisasi keluarga khususnya di Indonesia dan Malaysia. Studi ini mengkaji konsep tersebut dirumuskan, dilembagakan, dan dipraktikkan. Penelitian ini penting karena memperjelas ironi yang ada. Di satu sisi, konsep keluarga paling tahan terhadap perubahan, di sisi lain, ada banyak perubahan kekuatan dan praktik sosial yang membutuhkan respons, sejak 1800. Sangat menarik untuk dibahas kekuatan yang kontradiktif ini berinteraksi satu sama lain, dimana Quran digunakan sebagai sumber inspirasi. Dengan metode deskriptif dan analitik, penelitian diatur sebagai berikut: konteks kajian, keterbatasan topik, norma Quran, administrasi keluarga, lembaga pendidikan, modernitas, dan isu patriarki. Studi menemukan bahwa negara dan cendekiawan Muslim di kedua negara telah berupaya menggunakan kembali Quran dalam kontekstualisasi konsep ideal keluarga untuk memenuhi tuntutan usia. Di Malaysia, mereka mengambil kebijakan yang melekat pada pemahaman abad pertengahan yang diterima tentang Islam, sedangkan di Indonesia lebih inklusif, menerima pandangan dan praktik yang berbeda, meskipun keduanya memiliki pemahaman serupa tentang Islam, yaitu Shāfi'iyyah dalam hukum Islam, dan Ash-Ashariyyah dalam teologi.
Keywords
Full Text:
PDFReferences
Abdullah, R. (2007). A study of Islamic family law in Malaysia: A select bibliography. International Journal of Legal Information, 35(3), 514–536. https://doi.org/10.1017/S0731126500002481
Abdullah, R., & Khairuddin, S. (2009). The Malaysian Sharī‘ah courts: Polygamy, divorce and the administration of justice. Asian Women, 25(1), 21–54.
Ali, M. (2014). Islam in modern Southeast Asian history. In Routledge Handbook of Southeast Asian History (pp. 225–235). Routledge.
Al-Ati, H. A. (1995). The family structure in Islam. American Trust Publications.
Azeez, Y. A., Zakariyah, L., Shukor, S. A., & Salleh, A. Z. (2016). Codification of Islamic family law in Malaysia: The contending legal intricacies. Science International, 28(2), 1753–1762.
Joseph, S. (Ed.). (2005). Encyclopedia of women & Islamic cultures (Vols. 1–6). Brill.
Barlas, A. (2002). The family and marriage: Retrieving the Qur’an’s egalitarianism. In Believing women in Islam: Unreading patriarchal interpretations of the Qur’an (pp. 167–202). The University of Texas Press.
Badran, M. (1996). Feminists, Islam, and nation: Gender and the making of modern Egypt. Princeton University Press.
Binghalib, Y. (2007). Family dynamics between Arab Muslim parents, Western parents and their bi-ethnic children [Master’s thesis, California State University].
Bakry, S. N. (1993). Kunci keutuhan rumah-tangga (Keluarga yang sakinah). Pedoman Ilmu Jaya.
Bourqia, R. (2006). The role of the family in the 21st century: An Islamic point of view. In H. Reifeld (Ed.), Marriage, family and society – A dialogue with Islam (pp. 63–72). Konrad-Adenauer-Stiftung.
Collier, K. (2007). The Philippines. In G. Fealy & V. Hooker (Eds.), Voices of Islam in Southeast Asia: A contemporary sourcebook (pp. 207–214). Institute of Southeast Asian Studies.
De Casparis, J. G., & Mabbett, I. W. (1992). Religion and popular beliefs of Southeast Asia before c.1500. In The Cambridge history of Southeast Asia: Volume 1, from early times to c.1800 (pp. 276–339). Cambridge University Press.
Djaelani, A. Q. (1995). Keluarga sakinah. Bina Ilmu.
Eddouada, S. (2008). Implementing Islamic feminism: The case of Moroccan family code reform. Islamic Feminism: Current Perspectives, Occasional Paper (96), 37–46.
Fahmi, I. (2014). Proses pengambilan keputusan menjadi isteri kedua dalam perkawinan poligami pada wanita berpendidikan tinggi. Psympathic: Jurnal Ilmiah Psikologi, 1(2), 231–243. https://doi.org/10.15575/psy.v1i2.479
Faturochman. (2001). Revitalisasi peran keluarga. Buletin Psikologi, 9.
Fealy, G., Hooker, V., & White, S. (2007). Indonesia. In G. Fealy & V. Hooker (Eds.), Voices of Islam in Southeast Asia: A contemporary sourcebook (pp. 1–12). Institute of Southeast Asian Studies.
Funston, J. (2007a). Brunei Darussalam. In G. Fealy & V. Hooker (Eds.), Voices of Islam in Southeast Asia: A contemporary sourcebook (pp. 161–168). Institute of Southeast Asian Studies.
Funston, J. (2007b). Thailand. In G. Fealy & V. Hooker (Eds.), Voices of Islam in Southeast Asia: A contemporary sourcebook (pp. 229–234). Institute of Southeast Asian Studies.
Funston, J. (2007c). Singapore. In G. Fealy & V. Hooker (Eds.), Voices of Islam in Southeast Asia: A contemporary sourcebook (pp. 235–242). Institute of Southeast Asian Studies.
Funston, J. (2007d). Malaysia. In G. Fealy & V. Hooker (Eds.), Voices of Islam in Southeast Asia: A contemporary sourcebook (pp. 169–191). Institute of Southeast Asian Studies.
Hirschman, C. (2016). Gender, the status of women, and family structure in Malaysia. Malaysian Journal of Economic Studies, 53(1), 33–50.
Hornby, A. S. (1989). Oxford Advanced Learner’s Dictionary (4th ed., A. P. Cowie, Ed.). Oxford University Press.
Indra, H. (2017). Pendidikan keluarga Islam dalam membangun generasi unggul. Deepublish.
KBBI V. (n.d.). Kamus Besar Bahasa Indonesia Edisi Lima. Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa, Kemendikbud RI.
Kamaruddin, Z., Yunus, S., Embong, R., & Hashim, H. A. (2018). The history of Sisters in Islam. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 8(11), 551–558. http://dx.doi.org/10.6007/IJARBSS/v8-i11/4929
Kompilasi Hukum Islam. (2001). Kompilasi Hukum Islam di Indonesia. Direktorat Pembinaan Peradilan Agama Islam, Departemen Agama RI.
Lambrecht, C. (2007). Burma (Myanmar). In G. Fealy & V. Hooker (Eds.), Voices of Islam in Southeast Asia: A contemporary sourcebook (pp. 149–160). Institute of Southeast Asian Studies.
Ma’arif, S. (2010). Konsep al-Qur’an tentang keluarga bahagia [Thesis, UIN Syarif Hidayatullah Jakarta].
Malik, M., Safarudin, S., & Mat, H. (2018). Islamic NGO as another actor of civil society: The case of Pertubuhan IKRAM Malaysia (IKRAM). Ulum Islamiyyah, 23, 27–46. https://doi.org/10.33102/uij.vol23no0.17
Noor, Z. (2007). Gender justice and Islamic family law reform in Malaysia. Kajian Malaysia, 25(2), 121–156.
Poetranto, S. (2011). Seri Bacaan Orang Tua: Kumpul Keluarga Rutin. Direktorat Pembinaan Pendidikan Anak Usia Dini, Kemendiknas.
Muqoyyidin, A. W. (2013). Wacana kesetaraan gender: Pemikiran Islam kontemporer tentang gerakan feminisme Islam. Jurnal Al-Ulum, 13(2), 490–511.
Mufidah, C. H. (2010). Isu-isu gender kontemporer dalam hukum keluarga. UIN-Maliki Press.
Rahman, M. S. A. (2017). Undang-undang keluarga Islam: Aturan perkahwinan—suatu pendekatan berdasarkan amalan semasa. Zafar Sdn. Bhd.
Ramsay, J. (2007). Cambodia and Vietnam. In G. Fealy & V. Hooker (Eds.), Voices of Islam in Southeast Asia: A contemporary sourcebook (pp. 219–228). Institute of Southeast Asian Studies.
Kansil, R., Tangkudung, J. P., & Mewengkang, N. N. (2017). Fenomena komunikasi keluarga tradisional dan keluarga modern dalam membentuk kepribadian anak di Kelurahan Bahu. Acta Diurna Komunikasi, 6(3).
Rustina. (2014). Keluarga dalam kajian sosiologi. Musawa: Jurnal Studi Gender dan Islam, 6(2), 287–322.
Subramaniam, M. S. (2018). Judicial dilemma: Secular or syariah for inter-faith family disputes in Malaysia. CALE Discussion Paper, 15, 1–34.
Stivens, M. (2006). Family values and Islamic revival: Gender, rights, and state moral projects in Malaysia. Women’s Studies International Forum, 29, 354–367.
Suharto, T. (2011). Membina keluarga Muslim di era global: Pergumulan antara tradisi dan modernitas. Musãwa, 10(2), 205–214. https://doi.org/10.14421/musawa.2011.102.205-214
DOI: https://doi.org/10.18860/eh.v24i1.16026
Editorial Office: Universitas Islam Negeri Maulana Malik Ibrahim Malang This work is licensed under a CC-BY-NC-SA. | Phone: +6282333435641 |
