Linguistic Anomaly A Morphological Study in Al-Shatibi's Al-Maqasid al-Shafiyyah Correction of Verbs, Plural Formation and Hamzah Elision As A Model/ الشذوذ عن النِّظامُ اللسانيّ دراسةٌ صرفية في المقاصدِ الشّافيةِ للشاطبيِّ تصحيح الأفعال وبناء الجموع وحذف الهمز أُنموذجا

Sorour Sabah Abed Salem, Rafe' Khalaf Jassim Al-Janabi

Abstract


This study investigates manifestations of linguistic anomaly in the book Al-Maqasid al-Shafiyyah fi Sharh al-Khulasa al-Kafiyyah by Imam Abu Ishaq al-Shatibi (D 490 AH), through an analytical morphological approach focusing on three applied issues as case studies: the correction of verbs, plural formation, and the elision of hamzah. The research proceeds from the hypothesis that what is traditionally classified as anomalous in morphological studies does not necessarily constitute an arbitrary deviation from rules; rather, it often represents a partial regularity governed by precise pragmatic and linguistic purposes. The study aims to uncover al-Shatibi's methodology in addressing morphological phenomena that deviate from analogical norms, and to elucidate the foundations he adopted in interpreting them—balancing oral transmission (samā‘) and analogy (qiyās), considering phonetic lightness, avoiding phonological heaviness, and achieving semantic clarity. The analysis reveals that al-Shatibi does not treat anomaly as a marginal element within the morphological system; instead, he engages with it as an integral part of a linguistic structure governed by a delicate equilibrium between rule and usage. Furthermore, the study highlights that the phenomena of verb correction, plural formation, and hamzah elision-though seemingly exceptional to general rules-demonstrate the flexibility of the Arabic linguistic system and its capacity to accommodate morphological diversity without compromising its communicative function.

Keywords


Morphological Anomaly; Al-Shatibi; Al-Maqasid al-Shafiyyah; Verb; Plural; Hamzah

Full Text:

PDF

References


Abū al-Barakāt al-Anbārī, ʿAbd al-Raḥmān ibn Muḥammad ibn Abī Saʿīd al-Anbārī (1999 M). Asrār al-ʿArabiyyah. Dār al-Arqam ibn Abī al-Arqam.

Abū al-Barakāt al-Anbārī, ʿAbd al-Raḥmān ibn Muḥammad ibn Abī Saʿīd al-Anbārī (2003 M). Al-Inṣāf fī Masāʾil al-Khilāf bayna al-Naḥwiyyīn al-Baṣriyyīn wa-al-Kūfiyyīn. Al-Maktabah al-ʿAṣriyyah.

Abū ʿAlī al-Fārisī, al-Ḥasan ibn Aḥmad ibn ʿAbd al-Ghaffār (1990 M). Al-Taʿlīqah ʿalā Kitāb Sībawayh. Taḥqīq: Dr. ʿAwaḍ ibn Ḥamad al-Qawzī.

Abū ʿAlī al-Naḥwī (2002 M). Al-Masāʾil al-ʿAskariyyāt fī al-Naḥw al-ʿArabī. Taḥqīq: Dr. ʿAlī Jābir al-Manṣūrī. ʿAmmān, al-Urdun: Al-Dār al-ʿIlmiyyah al-Dawliyyah li-al-Nashr wa-al-Tawzīʿ; Dār al-Thaqāfah li-al-Nashr wa-al-Tawzīʿ.

ʿĀdil Muṣṭafā (2016 M). Mughālaṭāt Lughawiyyah: Al-Ṭarīq al-Thālith ilā Fuṣḥā Jadīdah. Muʾassasat Hindāwī. Nu shira al-kitāb awwalan ʿan Ruʾyah li-al-Nashr wa-al-Tawzīʿ.

Al-ʿAkbarī, ʿAbd Allāh ibn al-Ḥusayn ibn ʿAbd Allāh (1995 M). Al-Lubāb fī ʿIlal al-Bināʾ wa-al-Iʿrāb. Taḥqīq: Dr. ʿAbd al-Ilāh al-Nabhān. Dimashq: Dār al-Fikr.

Al-ʿAkbarī, Abū al-Baqāʾ (1986 M). Al-Tabyīn ʿan Madhāhib al-Naḥwiyyīn al-Baṣriyyīn wa-al-Kūfiyyīn. Taḥqīq wa-dirāsah: Dr. ʿAbd al-Raḥmān ibn Sulaymān al-ʿUthaymīn. Bayrūt: Dār al-Gharb al-Islāmī, cet. 1.

ʿAlam al-Dīn al-Sakhāwī, ʿAlī ibn Muḥammad ibn ʿAbd al-Ṣamad (1995 M). Safar al-Saʿādah wa-Safīr al-Ifādah. Taḥqīq: Dr. Muḥammad al-Dālī. Taqdīm: Dr. Shākir al-Faḥḥām. Dār Ṣādir, cet. 2.

Al-Azharī, Khālid ibn ʿAbd Allāh ibn Abī Bakr ibn Muḥammad (2000 M). Sharḥ al-Taṣrīḥ ʿalā al-Tawḍīḥ aw al-Taṣrīḥ bi-Maḍmūn al-Tawḍīḥ fī al-Naḥw. Bayrūt, Lubnān: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, cet. 1.

Al-Azharī, Muḥammad ibn Aḥmad ibn al-Azharī al-Harawī, Abū Manṣūr (2001 M). Tahdhīb al-Lughah. Taḥqīq: Muḥammad ʿAwaḍ Murʿib. Bayrūt: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī.

Al-Baghdādī, ʿAbd al-Qādir ibn ʿUmar al-Baghdādī (1997 M). Khizānat al-Adab wa-Lubb Lubāb Lisān al-ʿArab. Taḥqīq wa-sharḥ: ʿAbd al-Salām Muḥammad Hārūn. Al-Qāhirah: Maktabat al-Khānjī, cet. 4.

Al-Farāhīdī, al-Khalīl ibn Aḥmad ibn ʿAmr ibn Tamīm. Kitāb al-ʿAyn. Taḥqīq: Dr. Mahdī al-Makhzūmī dan Dr. Ibrāhīm al-Sāmarrāʾī. Dār wa-Maktabat al-Hilāl.

Al-Fāriḍī, Shams al-Dīn Muḥammad (2018 M). Sharḥ al-Imām al-Fāriḍī ʿalā Alfiyyat Ibn Mālik. Taḥqīq: Abū al-Kumayt Muḥammad Muṣṭafā al-Khaṭīb. Bayrūt, Lubnān: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, cet. 1.

Al-Jurjānī, ʿAbd al-Qāhir ibn ʿAbd al-Raḥmān al-Jurjānī (1987 M). Al-Miftāḥ fī al-Ṣarf. Taḥqīq wa-taqdīm: Dr. ʿAlī Tawfīq al-Ḥamad. Kulliyyat al-Ādāb, Jāmiʿat al-Yarmūk, Irbid, ʿAmmān, cet. 1.

Al-Khwārizmī, Ṣadr al-Afāḍil, al-Qāsim ibn al-Ḥusayn (1990 M). Sharḥ al-Mufaṣṣal fī Ṣanʿat al-Iʿrāb li-al-Zamakhsharī al-Mawsūm bi-al-Takhmīr. Taḥqīq: Dr. ʿAbd al-Raḥmān ibn Sulaymān al-ʿUthaymīn. Makkah al-Mukarramah: Jāmiʿat Umm al-Qurā; Bayrūt, Lubnān: Dār al-Gharb al-Islāmī, cet. 1.

Al-Marzūqī, Aḥmad ibn Muḥammad ibn al-Ḥasan (2003 M). Sharḥ Dīwān al-Ḥamāsah. Taḥqīq: Gharīd al-Shaykh. Waḍʿ fahārisih al-ʿāmmah: Ibrāhīm Shams al-Dīn. Bayrūt, Lubnān: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah.

Al-Mubarrad, Muḥammad ibn Yazīd ibn ʿAbd al-Akbar. Al-Muqtaḍab. Taḥqīq: Muḥammad ʿAbd al-Khāliq ʿAẓīmah. Bayrūt: ʿĀlam al-Kutub.

Al-Murādī, Abū Muḥammad Badr al-Dīn (2008 M). Tawḍīḥ al-Maqāṣid wa-al-Masālik bi-Sharḥ Alfiyyat Ibn Mālik. Sharḥ wa-taḥqīq: ʿAbd al-Raḥmān ʿAlī Sulaymān. Dār al-Fikr al-ʿArabī, cet. 1.

Al-Qifṭī, Jamāl al-Dīn, Abū al-Ḥasan (1982 M). Inbāh al-Ruwāh ʿalā Anbāh al-Nuḥāh. Taḥqīq: Muḥammad Abū al-Faḍl Ibrāhīm. Al-Qāhirah: Dār al-Fikr al-ʿArabī; Bayrūt: Muʾassasat al-Kutub al-Thaqāfiyyah.

Al-Ṣabbān, Muḥammad ibn ʿAlī al-Ṣabbān (1997 M). Ḥāshiyat al-Ṣabbān ʿalā Sharḥ al-Ashmūnī li-Alfiyyat Ibn Mālik. Bayrūt, Lubnān: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, cet. 1.

Al-Shāṭibī, Ibrāhīm ibn Mūsā, Abū Isḥāq (2007 M). Al-Maqāṣid al-Shāfiyah fī Sharḥ al-Khulāṣah al-Kāfiyah. Taḥqīq: Majmūʿat Muḥaqqiqīn. Makkah al-Mukarramah: Maʿhad al-Buḥūth al-ʿIlmiyyah wa-Iḥyāʾ al-Turāth al-Islāmī bi-Jāmiʿat Umm al-Qurā.

Al-Shinqīṭī, Muḥammad Maḥmūd (1965 M). Dīwān al-Hudhaliyyīn. Al-Qāhirah, Jumhūriyyat Miṣr al-ʿArabiyyah: Al-Dār al-Qawmiyyah li-al-Ṭibāʿah wa-al-Nashr. Taḥqīq: Farīq Rābiṭat al-Nussākh bi-Riʿāyat Markaz al-Nukhbah al-ʿIlmiyyah.

Al-Sīrāfī, al-Ḥasan ibn ʿAbd Allāh, Abū Saʿīd (2008 M). Sharḥ Kitāb Sībawayh. Taḥqīq: Aḥmad Ḥasan Mahdalī dan ʿAlī Sayyid ʿAlī. Bayrūt, Lubnān: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah.

Al-Sīrāfī, Yūsuf ibn Abī Saʿīd al-Ḥasan ibn ʿAbd Allāh (1974 M). Sharḥ Abyāt Sībawayh. Taḥqīq: Dr. Muḥammad ʿAlī al-Rīḥ Hāshim. Murājaʿah: Ṭāhā ʿAbd al-Raʾūf Saʿd. Al-Qāhirah, Miṣr: Maktabat al-Kulliyyāt al-Azhariyyah; Dār al-Fikr li-al-Ṭibāʿah wa-al-Nashr wa-al-Tawzīʿ.

Al-Suyūṭī, ʿAbd al-Raḥmān ibn Abī Bakr, Jalāl al-Dīn (1401 H). Bughyat al-Wuʿāh fī Ṭabaqāt al-Lughawiyyīn wa-al-Nuḥāh. Taḥqīq: Muḥammad Abū al-Faḍl Ibrāhīm. Ṣaydā, Lubnān: Al-Maktabah al-ʿAṣriyyah.

Al-Suyūṭī, ʿAbd al-Raḥmān ibn Abī Bakr, Jalāl al-Dīn (1989 M). Al-Iqtirāḥ fī al-Naḥw wa-Jadaluh. Taḥqīq: Dr. Maḥmūd Fajjāl. Dimashq: Dār al-Qalam.

Al-Suyūṭī, ʿAbd al-Raḥmān ibn Abī Bakr, Jalāl al-Dīn (1998 M). Al-Muzhir fī ʿUlūm al-Lughah wa-Anwāʿihā. Taḥqīq: Fuʾād ʿAlī Manṣūr. Bayrūt: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah.

Al-Thamānīnī, al-Qāsim ʿUmar ibn Thābit al-Thamānīnī (1999 M). Sharḥ al-Taṣrīf. Taḥqīq: Dr. Ibrāhīm ibn Sulaymān. Maktabat al-Rushd, cet. 1.

Al-Zabīdī, Muḥammad Murtaḍā al-Ḥusaynī al-Zabīdī (2001 M). Tāj al-ʿArūs min Jawāhir al-Qāmūs. Taḥqīq: Jamāʿah min al-Mukhtaṣṣīn. Al-Kuwayt: Wizārat al-Irshād wa-al-Anbāʾ; al-Majlis al-Waṭanī li-al-Thaqāfah wa-al-Funūn wa-al-Ādāb.

ʿAmr ibn Kulthūm. Dīwān Abī Duʾād al-Iyādī (1996 M). Taḥqīq: Īmīl Badīʿ Yaʿqūb.

Aws ibn Ḥajar (1979 M). Dīwān Aws ibn Ḥajar. Taḥqīq wa-sharḥ: Dr. Muḥammad Yūsuf Najm. Dār Ṣādir, cet. 3.

Ḍayf, Shawqī, Aḥmad Shawqī ʿAbd al-Salām. Al-Madāris al-Naḥwiyyah. Dār al-Maʿārif.

Ibn al-Athīr, Majd al-Dīn Abū al-Saʿādāt (1420 H). Al-Badīʿ fī ʿIlm al-ʿArabiyyah. Taḥqīq: Dr. Fatḥī Aḥmad ʿAlī al-Dīn. Makkah al-Mukarramah, al-Mamlakah al-ʿArabiyyah al-Suʿūdiyyah: Jāmiʿat Umm al-Qurā.

Ibn al-Ḥājib, ʿUthmān ibn ʿUmar ibn Abī Bakr ibn Yūnus, Abū ʿAmr Jamāl al-Dīn (1989 M). Amālī Ibn al-Ḥājib. Taḥqīq: Dr. Fakhr Ṣāliḥ Sulaymān Qadārah. Al-Urdun: Dār ʿAmmār; Bayrūt: Dār al-Jīl.

Ibn al-Khabbāz, Aḥmad ibn al-Ḥusayn ibn al-Khabbāz (1990 H). Tawjīh al-Lumaʿ. Taḥqīq: Prof. Dr. Fāyiz Zakī Muḥammad Diyāb. Jumhūriyyat Miṣr al-ʿArabiyyah: Dār al-Salām li-al-Ṭibāʿah wa-al-Nashr wa-al-Tawzīʿ wa-al-Tarjamah, cet. 2.

Ibn al-Qaṭṭāʿ al-Ṣiqillī (1980 M). Abniyat al-Asmāʾ wa-al-Afʿāl wa-al-Maṣādir. Taḥqīq: Aḥmad Muḥammad ʿAbd al-Dāʾim. Al-Qāhirah: Dār al-Kutub wa-al-Wathāʾiq al-Qawmiyyah.

Ibn al-Sarrāj, Abū Bakr Muḥammad ibn al-Sarī ibn Sahl (1431 H). Al-Uṣūl fī al-Naḥw. Taḥqīq: ʿAbd al-Ḥusayn al-Fatlī. Bayrūt, Lubnān: Muʾassasat al-Risālah.

Ibn ʿAqīl, Bahāʾ al-Dīn ibn ʿAqīl (2016 H). Al-Musāʿid ʿalā Tashīl al-Fawāʾid. Taḥqīq: Dr. Muḥammad Kāmil Barakāt. Jāmiʿat Umm al-Qurā; Dār al-Fikr, Dimashq; Dār al-Madanī, Jeddah.

Ibn Hishām al-Anṣārī, Jamāl al-Dīn Abū Muḥammad ʿAbd Allāh ibn Yūsuf (1986 M). Takhlīṣ al-Shawāhid wa-Talkhīṣ al-Fawāʾid. Taḥqīq: Dr. ʿAbbās Muṣṭafā al-Ṣāliḥī. Baghdād: Dār al-Kitāb al-ʿArabī, cet. 1.

Ibn Jinnī, Abū al-Fatḥ (1431 H). Al-Khaṣāʾiṣ. Taḥqīq: Muḥammad ʿAlī al-Najjār. Al-Hayʾah al-Miṣriyyah al-ʿĀmmah li-al-Kitāb, cet. 4.

Ibn Jinnī, Abū al-Fatḥ ʿUthmān (1421 H). Sirr Ṣināʿat al-Iʿrāb. Bayrūt, Lubnān: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, cet. 1.

Ibn Jinnī, Abū al-Fatḥ ʿUthmān ibn Jinnī al-Mawṣilī (1954 M). Al-Munṣif. Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-Qadīm, cet. 1.

Ibn Mālik al-Ṭāʾī al-Jayyānī, Muḥammad ibn ʿAbd Allāh (2002 M). Ījāz al-Taʿrīf fī ʿIlm al-Taṣrīf. Taḥqīq: Muḥammad al-Mahdī ʿAbd al-Ḥayy ʿAmmār Sālim. ʿImādat al-Baḥth al-ʿIlmī bi-al-Jāmiʿah al-Islāmiyyah, al-Madīnah al-Munawwarah, al-Mamlakah al-ʿArabiyyah al-Suʿūdiyyah.

Ibn Manẓūr, Muḥammad ibn Mukarram ibn ʿAlī (1414 H). Lisān al-ʿArab. Bayrūt: Dār Ṣādir.

Ibn ʿUṣfūr, ʿAlī ibn Muʾmin ibn Muḥammad, Abū al-Ḥasan, al-maʿrūf bi-Ibn ʿUṣfūr (1996 M). Al-Mumtiʿ al-Kabīr fī al-Taṣrīf. Maktabat Lubnān.

Ibn Yaʿīsh, ʿAlī ibn Yaʿīsh ibn Abī al-Sarāyā Muḥammad ibn ʿAlī, Abū al-Baqāʾ (2001 M). Sharḥ al-Mufaṣṣal li-al-Zamakhsharī. Muqaddimah: Dr. Īmīl Badīʿ Yaʿqūb. Bayrūt, Lubnān: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, cet. 1.

Imruʾ al-Qays ibn Ḥujr ibn al-Ḥārith (200 M). Dīwān Imruʾ al-Qays. Iʿtanā bih: ʿAbd al-Raḥmān al-Muṣṭāwī. Bayrūt: Dār al-Maʿrifah, cet. 2.

Nāẓir al-Jaysh, Muḥammad ibn Yūsuf ibn Aḥmad (1428 H). Tamhīd al-Qawāʿid bi-Sharḥ Tashīl al-Fawāʾid. Dirāsah wa-taḥqīq: Prof. Dr. ʿAlī Muḥammad Fākhir wa-ākharūn. Al-Qāhirah, Jumhūriyyat Miṣr al-ʿArabiyyah: Dār al-Salām li-al-Ṭibāʿah wa-al-Nashr wa-al-Tawzīʿ wa-al-Tarjamah.

Ṣalāḥ al-Dīn (1431 H). Dirāsāt fī al-Naḥw. Maṣdar al-Kitāb: Mawqiʿ Ittiḥād Kuttāb al-ʿArab.

Sībawayh, ʿAmr ibn ʿUthmān ibn Qanbar, Abū Bishr (1988 M). Al-Kitāb. Taḥqīq: ʿAbd al-Salām Muḥammad Hārūn. Al-Qāhirah: Maktabat al-Khānjī.

Thaʿlab, Aḥmad ibn Yaḥyā ibn Zayd ibn Sayyār al-Shaybānī bi-al-Walāʾ, Abū al-ʿAbbās (1948 M). Majālis Thaʿlab.

ʿUmar, Aḥmad Mukhtār ʿAbd al-Ḥamīd (2003 M). Al-Baḥth al-Lughawī ʿinda al-ʿArab. ʿĀlam al-Kutub.




DOI: https://doi.org/10.18860/ijazarabi.v9i4.41135

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Copyright (c) 2026 Sorour Sabah Abed Salem, Rafe' Khalaf Jassim Al-Janabi

License URL: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/